هوش مصنوعی و بحران مصرف انرژی: آیا جهان به سمت یک بحران زیستمحیطی جدید میرود؟
هوش مصنوعی طی سالهای اخیر به سرعت رشد کرده و به یکی از مهمترین فناوریهای عصر دیجیتال تبدیل شده است. از سیستمهای پیشبینی مالی تا دستیارهای هوشمند و الگوریتمهای پیشرفته پردازش تصویر، کاربردهای این فناوری هر روز گستردهتر میشود. اما همزمان با این رشد، نگرانیهایی نیز در خصوص مصرف انرژی آن مطرح شده است. تحقیقات جدید نشان میدهند که تا پایان سال ۲۰۲۵، مصرف برق سیستمهای هوش مصنوعی ممکن است از استخراج بیتکوین نیز فراتر رود، بهطوریکه نزدیک به ۵۰ درصد از کل برق مصرفی دیتاسنترهای جهان را به خود اختصاص دهد. این مسئله میتواند تأثیرات عمدهای بر منابع انرژی و پایداری زیستمحیطی داشته باشد.
رشد مصرف برق هوش مصنوعی
در گزارشی از الکس د فریس-گائو، پژوهشگری که قبلاً روی مصرف انرژی رمزارزها تحقیق کرده است، تخمین زده میشود که هوش مصنوعی اکنون تا ۲۰ درصد از برق مراکز داده را مصرف میکند. او هشدار میدهد که با توسعه مدلهای هوش مصنوعی بزرگتر و پرمصرفتر، این عدد بهسرعت در حال افزایش است.
یکی از دلایل اصلی افزایش مصرف برق، رشد مدلهای غولپیکر هوش مصنوعی مانند GPT-4 و مدلهای مشابه است که نیاز به پردازشهای سنگین دارند. دیتاسنترهای عظیمی که این مدلها را اجرا میکنند، به سختافزارهای قدرتمندی مجهز هستند که حجم بسیار زیادی از برق را مصرف میکنند. این وضعیت شباهت زیادی به استخراج رمزارزها دارد؛ چراکه در هر دو مورد، استفاده از سختافزارهای بسیار قدرتمند و نیاز به مصرف انرژی بالا برای انجام پردازشهای پیچیده، یک ویژگی مشترک محسوب میشود.
شباهتهای هوش مصنوعی و استخراج رمزارز
تحلیلهای Digiconomist نشان میدهند که رشد هوش مصنوعی از نظر مصرف انرژی شباهتهای نگرانکنندهای با استخراج بیتکوین دارد:
- تمرکز بر مدلهای بزرگتر که به منابع پردازشی بیشتری نیاز دارند، مشابه توسعه سختافزارهای استخراج رمزارز است.
- نیاز به دیتاسنترهای عظیم که موجب فشار بر شبکه برق و نیاز به توسعه زیرساختهای جدید میشود.
- افزایش تعداد نیروگاههای گازی و هستهای در آمریکا برای تأمین انرژی مورد نیاز هوش مصنوعی، وضعیتی مشابه به بحرانهای ناشی از استخراج بیتکوین را ایجاد کرده است.
تأثیرات زیستمحیطی
با وجود افزایش ظرفیت تولید برق در برخی کشورها، رشد مصرف انرژی هوش مصنوعی میتواند چالشهای زیستمحیطی جدیدی ایجاد کند. شرکتهایی مانند گوگل و مایکروسافت در گزارشهای زیستمحیطی خود به رشد انتشار کربن اشاره کردهاند، اما جزئیاتی از سهم دقیق هوش مصنوعی ارائه نمیدهند.
یکی از مهمترین مشکلاتی که در این زمینه وجود دارد، نبود شفافیت در گزارشهای انرژی است. شرکتهای بزرگ فناوری معمولاً میزان مصرف برق دیتاسنترهای خود را اعلام میکنند، اما نمیگویند چه مقدار از این برق مستقیماً برای مدلهای هوش مصنوعی صرف میشود. این وضعیت باعث شده که محققان برای تخمین مصرف برق هوش مصنوعی، به تحلیل زنجیره تأمین تراشههای AI روی آورند. بررسیها نشان میدهند که تولید تراشههایی مانند محصولات TSMC بهتنهایی میزان برق مصرفی در حد یک کشور توسعهیافته دارد.
راهکارهای کاهش مصرف انرژی
یکی از راهکارهای کاهش مصرف برق هوش مصنوعی، استفاده از روشهای کارآمدتر در طراحی مدلهای AI است. به عنوان مثال، برخی از محققان پیشنهاد کردهاند که میتوان معماریهای سبکتر برای پردازش دادههای هوش مصنوعی طراحی کرد تا نیاز به سختافزارهای سنگین کاهش یابد.
علاوه بر این، برخی پژوهشها نشان دادهاند که استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر در دیتاسنترها میتواند تأثیر قابلتوجهی در کاهش اثرات زیستمحیطی داشته باشد. برای مثال، برخی شرکتهای بزرگ در حال بررسی امکان استفاده از سلولهای خورشیدی و نیروگاههای بادی برای تأمین برق مراکز داده خود هستند.
همچنین، بررسی مدلهای جایگزین در بهرهوری انرژی میتواند گزینههای بیشتری را برای کاهش مصرف برق ارائه دهد. همانطور که اتریوم توانست با تغییر بنیادی الگوریتم خود، مصرف برق را بهشدت کاهش دهد، این پرسش مطرح میشود که آیا شرکتهای هوش مصنوعی نیز حاضرند از مسیر مدلهای پرمصرف فاصله بگیرند یا نه.
نتیجهگیری
رشد سریع هوش مصنوعی، علاوه بر مزایای چشمگیر در حوزههای مختلف، چالشهای زیستمحیطی و مصرف انرژی را نیز به دنبال دارد. تحقیقات نشان میدهند که تا سال ۲۰۲۵، مصرف برق هوش مصنوعی ممکن است به حدی افزایش یابد که از استخراج بیتکوین نیز فراتر رود. این وضعیت، نهتنها فشار زیادی بر زیرساختهای انرژی وارد میکند، بلکه باعث افزایش نگرانیها درباره تأثیرات زیستمحیطی آن میشود.
از سوی دیگر، راهکارهای مختلفی مانند بهینهسازی مدلهای هوش مصنوعی، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و ایجاد سیستمهای پردازشی کممصرفتر میتوانند به کاهش اثرات این روند کمک کنند. با این حال، ضرورت شفافسازی از سوی شرکتهای بزرگ فناوری همچنان پابرجاست. اگر فعالان این حوزه به دنبال استفاده پایدار از هوش مصنوعی هستند، باید مسیرهای مسئولانهتری را برای توسعه این فناوری در نظر بگیرند.
در نهایت، سوالی که مطرح میشود این است: آیا شرکتهای هوش مصنوعی حاضرند با تغییرات اساسی در طراحی مدلهای خود، مصرف انرژی را کاهش دهند یا خیر؟ پاسخی که به این سوال داده میشود، میتواند آینده صنعت فناوری و محیطزیست را بهطور چشمگیری تحت تأثیر قرار دهد.